Pieczęcie wiejskie cz. I

Pieczęcie wiejskie cz. I

Artykuły : 
Numer wydania: 
Pieczęcie wiejskie pojawiły się na przełomie XVII i XVIII wieku. Część wsi ustanowiła swoje pieczęcie dopiero w XIX wieku. Nie były to symbole samych wiosek, lecz gmin. Aby zrozumieć różnicę, trzeba uzmysłowić sobie fakt, że podział administracyjny wyglądał wtedy zupełnie inaczej niż obecnie.

Król pruski, Fryderyk II Wielki, po zajęciu Śląska w 1742 roku, zreformował jego strukturę administracyjną. W dużej mierze zniesiono dawny porządek feudalny i przyznano prawo do wybierania samorządów. Stworzono podział administracyjny, w którym niemal każda z wiosek stanowiła samodzielną gminę. Ponieważ niektóre z miejscowości były małe – zdarzały się nawet gminy, których ludność liczyła zaledwie kilkadziesiąt osób. Nie zmieniało to faktu, że stanowiły one najmniejszą część administracji rządowej i musiały spełniać wszystkie wymogi im stawiane. Jednym z nich było posiadanie własnej pieczęci, którymi dokumenty oznaczali burmistrz (Bürgermeister) i/lub naczelnik gminy (Gemeindevorsteher), czyli najwyższe władze w gminie.

Pieczęcie najczęściej przedstawiały patrona wioski lub inny powiązany z nią znak rozpoznawczy. Mógł nim być kościół, krzyż, kaplica czy zamek. Pieczęcie nie rządziły się prawami heraldyki. Najczęściej znaki rozpoznawcze zawierały sceny z życia wsi (np. rybaków łowiących ryby czy rolników podczas prac), narzędzia rolnicze (np. kosy, pługi), zwierzęta, sceny nawiązujące do miejscowej historii lub legend, elementy herbu właściciela ziemskiego lub dawnego właściciela wioski, elementy nawiązujące do nazwy wsi, a także do lokalnego środowiska (np. charakterystyczne rośliny). Z powodów oczywistych napisy na pieczęciach były wykonywane w języku niemieckim. Z rzadka zdarzały się łacińskie.

Znane są daty powstania niektórych pieczęci. Spórok (Carmerau), Grodzisko (Grodisko) i Jemielnica (Himmelwitz) stworzyły swoje w 1850 r. Łaziska (Lazisk) i Otmęt (Ottmuth) w 1820 r. Zimna Wódka (Kaltwasser), Krasowa (Krassowa), Halensko, Gąsiorowice (Gonschiorowitz), Rozwadza (Roswadze), Sieroniowice (Schironowitz von Renard, były też drugie - Schironowitz von Posadowsky) w 1776 r. Sprzęcice (Sprentschütz) posiadały dwa wzory pieczęci. Pierwszy - z 1776 r. - rolnik z kosą na ramieniu, a drugi z 1850 r. - trzy drewniane altanki.

Opisy niektórych pieczęci:

Szymiszów

W drugiej połowie XVIII wieku powstała pieczęć sołectwa (gminy) Szymiszów. Sołtys używał jej do potwierdzania dokumentów, pism, rachunków oraz wydanych decyzji. Była to pieczęć odciskowa. Sygnowano nią dokumenty z użyciem laku oraz bez niego.

W tarczy były przedstawione grabie, za którymi krzyżowały się z lewej strony cep, z prawej kosa. Na obwodzie był napis: SCHIMISCHOW Gem: Sieg (Gmina Szymiszów, pieczęć lakowa). Na dole pieczęci widniał napis: GR. STRELITZ CREIS, (Powiat Strzelce Wielkie). Napis Strzelce widniał bez litery „H”.

Pieczęci tej sołtys używał do 1936 r. Nie są znane jej dalsze losy. Prawdopodobnie zaginęła lub ją zniszczono.

Jemielnica

Pieczęć powstała już w drugiej połowie XVIII w. Jednak znany odcisk pochodzi dopiero z 1850 r. U góry pieczęci jest napis w języku niemieckim: GEMEINDE HIMMELWITZ (Gmina/Sołectwo Jemielnica). Na dole pieczęci, pod tarczą herbu, jest napis w języku niemieckim: KREIS GR: STREHLITZ. W środku pieczęci znajduje się tarcza, a w niej po lewej stronie - trzy kłosy zboża, po prawej - gałązka winorośli, w środku - kielich z hostią.

Krośnica

Pieczęć powstała pod koniec XVIII w. Na obwodzie w górnej części znajdował się napis: GEMEINDE KROSCHNITZ (gmina Krośnica). W dolnej części napis: KREIS GR: STREHLITZ. Pośrodku umieszczony był wizerunek kapliczki z kamienia, z wejściem i dwoma oknami oraz wieżyczką, na której powiewa flaga (nie było krzyża). Ta pieczęć była używana przez sołtysa do 1936 r.


Borycz

Pieczęć powstała pod koniec XVIII w. lub w pierwszej połowie XIX w. Na obwodzie w górnej części widnieje napis: GEMEINDE BORITSCH (gmina Borycz). W dolnej części napis: KREIS GR: STREHLITZ. W tarczy pieczęci był wizerunek kosy skierowanej w lewo, wbitej pionowo w ziemię. Ta pieczęć była używana przez sołtysa do 1933 r.

Piotr Smykała, Romuald Kubik

Źródło: Wilpert O., Kutzner P., Die Wappen der Oberschlesischen Landesgemeinden, IV Kreis Gross Strehlitz, Oppeln 1909.

Odpowiedz